Rzeźba Gotycka

OPIS RZEŹBY GOTYCKIEJ Z KOLEGIATY KARTUZÓW W KARTUZACH

Rzeźba gotycka w swoich początkach (poł. XII w na terenie Francji) miała ścisły związek ze strzechami budowlano-kamieniarskimi, głównym materiałem był kamień a formą rzeźba architektoniczna. Z biegiem czasu rzeźba gotycka nabrała plastyczności względem skubizowanej, zwartej bryły, nierozczłonkowanej wewnętrznie, gdzie powierzchnie charakteryzowały się płytkim rytem, jak to miało miejsce w romanizmie. W epoce gotyku przeciwnie rzeźbiarz skupiał się na silnie zróżnicowanej plastycznie bryle a elementy przedstawienia stały się formą plastyczną, którą linia jedynie uzupełniała. W Polsce podstawowym budulcem rzeźby gotyckiej był również kamień, dopiero w XIV wieku gdy twórczość związana była silnie z prężnie rozwijającymi się miastami, przewagę zdobywa drewno jako materiał rzeźbiarski. Ma to szczególny związek z wystrojem wnętrz kościelnych i potrzebą wyrazu religijnego. W czasach owych sprawy religijne uważane były za uniwersalny system światopoglądowy, który nie oddzielał sfery świeckiej od religijnej. Zadaniem rzeźbiarzy gotyckich było głoszenie prawd wiary, unaocznienie, zrozumienie i zastosowanie tych prawd tak aby oddziaływały na życie codzienne. W czasie gotyku w Polsce rozwijał się mocno mistycyzm oraz prywatna dewocja w tym szczególnie kult Marii i świętych. Dzieła rzeźbiarskie powstające w tym czasie wyrażają czysto osobisty, uczuciowy stosunek człowieka do Boga, treści religijne głęboko przenikały do dzieł świeckich. Dlatego w XV wieku wizerunki świętej Rodziny są często wizerunkami konkretnych rodzin mieszczańskich.

Nastawa ołtarzowa z kolegiaty kartuskiej w Kartuzach datowana jest na 1444 rok, autor nieznany, przybył prawdopodobnie z zachodu, z środkowych Niemiec. Twórca tego ołtarza wzniósł typowy dla tamtych czasów kształt retabulum, o horyzontalnej kompozycji złożonej z szeregu postaci świętych skupionych przy scenie Koronacji Marii. Użył drewna lipowego całość ozdobił bogatą polichromią. Forma linearna w jakiej została przedstawiona rzeźba ujmuje bryłę od strony dotykowej w jej konturze i płaszczyznach przez co zaznacza jej granice. Postaci są plastyczne z wyodrębnionymi konturami, z zamkniętą w nich materialną wartością. Przejawem sztuki klasycznej rzeźby jest płaszczyznowy sposób zestawienia składowych części całości. Płaszczyzna jest elementem linii, a płaszczyznowe szeregowanie postaci jedna obok drugiej posłużyło ich maksymalnej widoczności. Nastawa reprezentuje styl formy zamkniętej (tektonicznej), wywołuje wrażenie nie wychodzenia poza ramy, dzieło jest zamknięte jako całość przedstawienia. Uformowane w całości narzuca charakter konieczności, każdy jej element jest uzasadniony. Zamknięcie przejawia się również w opracowaniu osi horyzontalnej przedstawienia. Styl rzeźby dąży do osiągnięcia wrażenia  jedności, pojedyncze postaci wyraźnie zaznaczają swoje terytorium jednocześnie są silnie związane z całością pozostając samodzielnymi. Szczegóły każdej z postaci są jakby uzależnione od całości, jednocześnie nie przestają być sobą, sprawia to wrażenie członowania, możliwości przechodzenia od szczegółu do szczegółu poszczególnych postaci, tworząc harmonijne powiązanie samodzielnych części w całość. Patrząc na rzeźbę spostrzegam w niej absolutną jasność mówi o tym przekaz ikonograficzny, którego całe piękno uwidoczniło się w formie a ta jest na wskroś wyrazista.

Na formę, kształt i przekaz ikonograficzny nastawy ołtarzowej z kolegiaty kartuzów miała duży wpływ kształtująca się ostatnia faza gotyku w Polsce, był to rozkwit snycerskich wielkich założeń ołtarzowych. Rozwój rzeźby cechowało nasilenie realizmu połączone z dążeniem do dynamicznej ekspresji i dekoracyjność, bogata polichromia, często z dodatkowymi elementami architektonicznymi, które w nastawie ołtarzowej z kolegiaty kartuzów wieńczą retabulum.  Wprowadzenie scen realistycznych pozwalało postrzegać religijność przez pryzmat życia codziennego dlatego też głównie mieszczaństwo było środowiskiem fundatorskim. Ołtarze wieku XV są połączeniem sztuki rzeźbiarskiej z malarstwem na ogół  w równym wymiarze. Dlatego warsztaty składały się zarówno z rzeźbiarzy, malarzy i stolarzy. Rzeźba z kolegiaty kartuzów jest dziełem sztuki snycerskiej i malarskiej, które przetrwało dla potomnych.  W późnej dobie gotyku na tych terenach rozszalała się reformacja, która ostro wystąpiła przeciwko programom mariologicznym. Dopiero po soborze trydenckim w czasie kontrreformacji nastał czas renesansu gotyku, który nawiązywał do form rzeźbiarskich z XV wieku.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *