Kamienica została wpisana do rejestru zabytków pod hasłem :

Kamienica (data decyzji: 10.10.1929,  01.09.1970)  Nr. Rejestru  A/ 257/1-2

Oficyna wraz z działką nr 42 (obręb 16) (data decyzji: 10.09.1997)  Nr. Rej.  A/ 695

Patrycjuszowska, gotycka kamienica z XIV w.  zyskała w wyniku przebudów w XVI i XVII w. dodatkowe, barokowe elementy wystroju.

Kamienica  trójosiowa, z fasadą gotycką do drugiego piętra, z malowidłami geometrycznymi nad oknami i w blendach,  po przebudowie zachowano szczyt barokowy.

Inwentaryzacją objęte zostały dwie kondygnacje kamienicy: piwnica z zachowanym hypocaustum oraz pierwsze piętro tzw. wysoka sień.

Wnętrze tworzy wysoka na dwie kondygnacje sień, którą wieńczy strop belkowo-deskowany z bogatą polichromią (XVIIw).

Ściany boczne ceglane, w których  znajdują się obszerne biało tynkowane gotyckie wnęki, obok  mniejsze wnęki służące prawdopodobnie jako szafy. Ceglane ściany pomalowano w szaro-ceglane pasy odpowiadające warstwom cegieł.

W sieni głównej znajduje się antresola, na którą  prowadzą zabiegowe drewniane schody(XVIIIw) z antresoli można wejść na wyższe kondygnacje.

Z antresoli przechodząc w głąb kamienicy napotykamy dwa pomieszczenia z pierwszego przechodzi się do wąskiej kaplicy.

Pod pierwszym piętrem kamienicy znajduje się piwnica z zachowanym średniowiecznym hypocaustum.

RYS  HISTORYCZNY

W 1233 roku Wielki Mistrz zakonu krzyżackiego wydał przywilej lokacyjny dla miasta Torunia. Wyznaczony w nim obszar, wobec szybkiego napływu osadników, wkrótce okazał się niewystarczający. Już w 1264 roku lokowano w pobliżu „nowe” miasto. Odtąd, przez dwa stulecia, funkcjonowały obok siebie dwa niezależne organizmy miejskie, z własnymi władzami, osobnymi rynkami i kościołami farnymi. Stare Miasto było ośrodkiem handlowym, Nowe Miasto – rzemieślniczym.

Toruń był członkiem Hanzy, miał prawo bicia własnej monety, należał do najbogatszych miast polskich. Był jedną z ważniejszych twierdz Rzeczypospolitej, ośrodkiem  kulturalnym  i artystycznym. Odgrywał też znaczną rolę w ruchach religijnych czasu reformacji.

Kompleks historycznych domów mieszczańskich i patrycjuszowskich w Toruniu jest unikatowy zarówno w skali kraju, jak i Europy,  jest jednym z najlepiej zachowanych i odzwierciedlających dawne, średniowieczne miasto. Toruń, jako wielkie hanzeatyckie miasto kupieckie, wykształcił kilka typów kamienic, których wielkość i wewnętrzny układ przestrzenny uzależniony był od ich funkcji.

W Toruniu kamienice już od 2. poł. XIII w. wznoszone były w cegle, co stało się powszechne w XIV w. Były to budynki gotyckie, przeważnie o 3 lub 4 osiach okiennych i 3-4 kondygnacjach, a także znacznie większe, 2-traktowe, zwrócone szczytami do ulicy, o wysokich dachach, pokrytych czerwoną dachówką.

Typowymi elementami toruńskich kamienic średniowiecznych były: w trakcie przednim parteru niezwykle funkcjonalna tzw. wysoka (wielka) sień sięgająca dwóch kondygnacji z charakterystycznymi jej częściami:  izby tylnego traktu (każdego piętra), kantorka kupieckiego, magazynowe wyższe piętra.

W XV w. w wysokich sieniach powszechnie dobudowywano nadwieszane galerie i izdebki (w rodzaju antresoli), które funkcjonowały aż do XIX w., kiedy kamienice mieszczańskie zaczęto destrukcyjnie przekształcać w czynszowe, wielorodzinne.

Kamienice średniowieczne łączyły w Toruniu funkcje domu  mieszkalnego i spichrza (czyli charakterystycznego dla miast hanzeatyckich typu  kamienicy kupieckiej tzw. domu-składu).

W 1999 roku kamienica przy ul. Łaziennej 22 otrzymała tytuł Obiekt Roku w kategorii rewaloryzacja i adaptacja budynków zabytkowych.

(Obiekt Roku – taką nazwę nosi najbardziej prestiżowa nagroda architektoniczna przyznawana przez Prezydent Miasta Torunia. Celem konkursu „Obiekt Roku”, organizowanego od 1994 r., jest promowanie architektury i stworzenie forum dla jej prezentacji.)

STAN ZACHOWANIA BUDYNKU

Jest to jedna z najlepiej zachowanych gotyckich kamienic patrycjuszowskich w Polsce i Europie środkowej, zbudowana w XIV w.

Modernizowana w XVII w. (m.in. barokowy szczyt) oraz w XIX-XX w.

Jedna z nielicznych średniowiecznych kamienic w Polsce z bardzo bogatym  zdobnictwem fasady i pomieszczeń wnętrz, w których znajdują się bogate średniowieczne profilowane i polichromowane stropy, polichromie ścienne i stropowe począwszy od gotyckich po klasycystyczne.

Wewnątrz układ typowy dla toruńskiej kamienicy patrycjuszowskiej.

Całość wnętrza zachowała swój oryginalny podział i układ  z charakterystyczną średniowieczną wysoką sienią ze wszystkimi swoimi elementami, podwieszoną galerią (antresolą), pomieszczeniami reprezentacyjnymi traktu tylnego na 1. piętrze, oficynami.

 W piwnicach  zachowało się hypocaustum – piec, z którego gorącym powietrzem ogrzewano wyższe kondygnacje.

Rzeźba gotycka w swoich początkach (poł. XII w na terenie Francji) miała ścisły związek ze strzechami budowlano-kamieniarskimi, głównym materiałem był kamień a formą rzeźba architektoniczna. Z biegiem czasu rzeźba gotycka nabrała plastyczności względem skubizowanej, zwartej bryły, nierozczłonkowanej wewnętrznie, gdzie powierzchnie charakteryzowały się płytkim rytem, jak to miało miejsce w romanizmie. W epoce gotyku przeciwnie rzeźbiarz skupiał się na silnie zróżnicowanej plastycznie bryle a elementy przedstawienia stały się formą plastyczną, którą linia jedynie uzupełniała. W Polsce podstawowym budulcem rzeźby gotyckiej był również kamień, dopiero w XIV wieku gdy twórczość związana była silnie z prężnie rozwijającymi się miastami, przewagę zdobywa drewno jako materiał rzeźbiarski. Ma to szczególny związek z wystrojem wnętrz kościelnych i potrzebą wyrazu religijnego. W czasach owych sprawy religijne uważane były za uniwersalny system światopoglądowy, który nie oddzielał sfery świeckiej od religijnej. Zadaniem rzeźbiarzy gotyckich było głoszenie prawd wiary, unaocznienie, zrozumienie i zastosowanie tych prawd tak aby oddziaływały na życie codzienne. W czasie gotyku w Polsce rozwijał się mocno mistycyzm oraz prywatna dewocja w tym szczególnie kult Marii i świętych. Dzieła rzeźbiarskie powstające w tym czasie wyrażają czysto osobisty, uczuciowy stosunek człowieka do Boga, treści religijne głęboko przenikały do dzieł świeckich. Dlatego w XV wieku wizerunki świętej Rodziny są często wizerunkami konkretnych rodzin mieszczańskich.

Nastawa ołtarzowa z kolegiaty kartuskiej w Kartuzach datowana jest na 1444 rok, autor nieznany, przybył prawdopodobnie z zachodu, z środkowych Niemiec. Twórca tego ołtarza wzniósł typowy dla tamtych czasów kształt retabulum, o horyzontalnej kompozycji złożonej z szeregu postaci świętych skupionych przy scenie Koronacji Marii. Użył drewna lipowego całość ozdobił bogatą polichromią. Forma linearna w jakiej została przedstawiona rzeźba ujmuje bryłę od strony dotykowej w jej konturze i płaszczyznach przez co zaznacza jej granice. Postaci są plastyczne z wyodrębnionymi konturami, z zamkniętą w nich materialną wartością. Przejawem sztuki klasycznej rzeźby jest płaszczyznowy sposób zestawienia składowych części całości. Płaszczyzna jest elementem linii, a płaszczyznowe szeregowanie postaci jedna obok drugiej posłużyło ich maksymalnej widoczności. Nastawa reprezentuje styl formy zamkniętej (tektonicznej), wywołuje wrażenie nie wychodzenia poza ramy, dzieło jest zamknięte jako całość przedstawienia. Uformowane w całości narzuca charakter konieczności, każdy jej element jest uzasadniony. Zamknięcie przejawia się również w opracowaniu osi horyzontalnej przedstawienia. Styl rzeźby dąży do osiągnięcia wrażenia  jedności, pojedyncze postaci wyraźnie zaznaczają swoje terytorium jednocześnie są silnie związane z całością pozostając samodzielnymi. Szczegóły każdej z postaci są jakby uzależnione od całości, jednocześnie nie przestają być sobą, sprawia to wrażenie członowania, możliwości przechodzenia od szczegółu do szczegółu poszczególnych postaci, tworząc harmonijne powiązanie samodzielnych części w całość. Patrząc na rzeźbę spostrzegam w niej absolutną jasność mówi o tym przekaz ikonograficzny, którego całe piękno uwidoczniło się w formie a ta jest na wskroś wyrazista.

Na formę, kształt i przekaz ikonograficzny nastawy ołtarzowej z kolegiaty kartuzów miała duży wpływ kształtująca się ostatnia faza gotyku w Polsce, był to rozkwit snycerskich wielkich założeń ołtarzowych. Rozwój rzeźby cechowało nasilenie realizmu połączone z dążeniem do dynamicznej ekspresji i dekoracyjność, bogata polichromia, często z dodatkowymi elementami architektonicznymi, które w nastawie ołtarzowej z kolegiaty kartuzów wieńczą retabulum.  Wprowadzenie scen realistycznych pozwalało postrzegać religijność przez pryzmat życia codziennego dlatego też głównie mieszczaństwo było środowiskiem fundatorskim. Ołtarze wieku XV są połączeniem sztuki rzeźbiarskiej z malarstwem na ogół  w równym wymiarze. Dlatego warsztaty składały się zarówno z rzeźbiarzy, malarzy i stolarzy. Rzeźba z kolegiaty kartuzów jest dziełem sztuki snycerskiej i malarskiej, które przetrwało dla potomnych.  W późnej dobie gotyku na tych terenach rozszalała się reformacja, która ostro wystąpiła przeciwko programom mariologicznym. Dopiero po soborze trydenckim w czasie kontrreformacji nastał czas renesansu gotyku, który nawiązywał do form rzeźbiarskich z XV wieku.

Fasada zachodnia kościoła. W 2010 roku jej centralna część zasłonięta była rusztowaniem. To tutaj mieści się potrójny portal główny, tzw. królewski – jedno z najważniejszych dzieł późnoromańskiej rzeźby. Ta część budynku to zachowany po dziś dzień fragment romańskiej katedry, ocalały z pożaru.

W późniejszym okresie dokonano w kościele stosunkowo nieznacznych zmian. Jedną z poważniejszych była przebudowa, a właściwie odbudowa wieży północnej, zniszczonej w 1506 r. W XIX wieku wymieniono drewnianą więźbę dachową na konstrukcję stalową.

Budowlę o długości 130 m wzniesiono na planie będącym niejako kompilacją elementów znanych ze wcześniejszych budowli. Chór jest pięcionawowy, podobnie jak w Paryżu, ale ukształtowanie wieńca kaplic przypomina raczej Saint Denis. Trójnawowy transept obejmują monumentalne, trzy-portalowe fasady, wyposażone w wieże, inspirowane jak się zdaje, rozwiązaniem znanym z Laon. Korpus, z prostokątnymi sklepieniami nawy głównej odpowiadającymi sklepieniom naw bocznych przypomina rozwiązanie znane z Soissons. Całość sprawia jednak wrażenie znacznie bardziej monumentalne od wszelkich prototypów, które zostały tutaj wspomniane.

Okno w południowej fasadzie transeptu. Maswerk nadal nie jest w pełni wykształcony. Pozbawione go są lancetowate okna. Ten wypełniający rozetę sprawia wrażenie ciężkiego.

Podobne, masywnie ukształtowane są okna nawy głównej. Każde składa się z trzech elementów: dwóch lancetowatych i okulusa. Poniżej kondygnacji okien pomieszczono arkadową galerię. Podpory nawy mają znacznie większą średnicę niż w katedrach omawianych do tej pory. Ukształtowano je w zróżnicowany sposób naprzemiennie jako okrągłe i ośmioboczne. Dostawiono do nich cztery służki, także naprzemiennie ukształtowane: do okrągłego filara przylegają służki wieloboczne, do ośmiobocznego – okrągłe.

Skrzyżowanie naw podtrzymują cztery, olbrzymie filary wiązkowe.

W absydzie chóru okrągłe filary mają pojedyncze służki. Wspierają się na masywnych, iście późnoromańskich bazach ze szponami.

Chór obudowano imponującą przesłoną chórową w stylu gotyku płomienistego.

Widok kościoła od północnego zachodu.

Południowa fasada transeptu.

Rzeźby apostołów z południowej fasady transeptu.

Widok na chór od północnego wschodu. Widoczna skomplikowana konstrukcja łuków oporowych.

Szczegół łuku oporowego w chórze. Widoczne antykizujące “tabernakulum”.

Północne ramie transeptu – fragment fasady z portalami i północna wieża fasady zachodniej z okazałym hełmem w stylu gotyku płomienistego.

Elementy rzeźbiarskiego wystroju w północnej fasadzie transeptu.

Krótki czas budowy i zrealizowana koncepcja, w której zabrakło miejsca na eksponowanie spoliów ze starszej budowli sprawiły, że katedra jest dziełem bardzo jednolitym. Imponująca fasada zachodnia z potrójnym portalem, galerią królów ponad poziomem biforyjnych, zdobnych maswerkami okien oraz olbrzymią rozetą i dwiema flankującymi ją wieżami robi olbrzymie wrażenie. Efekt podziwu zmienia się w konfuzję, gdy tylko uświadamiamy sobie, że całość jest gigantyczną teatralną dekoracją.

Wieże katedry w całości pomieszczono ponad wąskimi, prostokątnymi, skrajnie zachodnimi przęsłami naw bocznych. Kiedy spojrzymy na nie z boku zamiast imponującej fasady widzimy wąziutki “parawan” – scenografię, która patrzącemu na wprost tworzy ułudę wielkości i potęgi. Przypomnijmy sobie – wieże zachodniej fasady w Reims też zbudowano nad zachodnimi przęsłami nawy bocznej, ale są one tutaj znacząco powiększone i zbudowane na planie kwadratu. W Chartres fasada stanowi osobny, imponujący blok, swoisty westwerk, a pękate wieże obejmują trój-portalowe wejście zachowane ze starszej budowli romańskiej. W Paryżu każda z wielkich, czworobocznych wież wznosi się nad czterema przęsłami, co było możliwe dzięki zastosowaniu planu pięcionawowego. W Soissons i Laon powierzchnia przyziemia wież jest znacznie większa niż przęsła naw bocznych. W Amiens architekt uraczył nas teatralną dekoracją.

Teatralność fasady nie zmniejszyła nakładu pracy włożonego w rzeźbiarską dekorację. Podobnie jak w Reims niemal całą wolną przestrzeń pokrywają rzeźby, gotyckie laskowania, blendy, rozety i pinakle. Portal główny fasady zachodniej. Inaczej niż w Reims, gdzie miejsce tympanonu wypełniają rozetowe okna wypełnione maswerkiem, zdecydowano się na rozwiązanie konserwatywne. Tympanon pokrywają sceny Sądu Ostatecznego.

Rzeźby apostołów w portalu zachodnim.

Ozdobna rozeta między portalem głównym a północnym w fasadzie zachodniej.

Mojżesz na tympanonie. Rogaty – jak Mojżesz z Wulgaty.

I postacie zbawionych, po prawicy Pantokratora.

Wnętrze katedry – widok ku wschodowi. Teatralne wrażenie wprowadzone w fasadzie zachodniej kontynuował architekt we wnętrzu. Daje ono wrażenie niezwykłej wprost smukłości. Po części spowodowane jest ono nieprawdopodobnie wielkimi rozmiarami kościoła. Długość budowli sięga 145 metrów, wysokość sklepienia przekracza wszystko co zbudowano do tej pory i wynosi 42 metry! Jednak to nie wszystko – kondygnacja arkad międzynawowych została wydłużona. Jest ona teraz większa niż wzniesione ponad nią kondygnacje galerii arkadowej i okien, razem wzięte. Do tego jako podpór użyto smukłych okrągłych filarów otoczonych czterema okrągłymi służkami. Mają znacznie mniejszą średnicę niż masywne konstrukcje z Chartres. Proporcje wysokości do szerokości wynoszą tutaj 3 do 1.

Widok ściany nawy głównej korpusu – widoczna kondygnacja arkad, galeria arkadowa (zdobna maswerkowymi tryforiami) i okna (także wypełnione maswerkiem).

Widok nawy głównej w kierunku na zachód. Całość zamyka rozeta. Obecna pochodzi z około 1500 roku i wykonana jest w stylu gotyku płomienistego. Portale od wewnątrz opracowano znacznie skromniej niż w Reims. Tam oglądał je świeżo koronowany monarcha wychodząc ze świątyni. Tutaj uwaga widza ma być skoncentrowana raczej ku wschodowi. Na podłodze widoczny jest labirynt. Oryginalny powstał w 1288 r. Obecny jest jego kopią.

Istotne novum stanowi rozwiązanie przezroczy okiennych w części chórowej. Ściana za arkadowymi przezroczami galerii została przepruta. Dodatkowo doświetlono przestrzeń wewnątrz kościoła. Do tej pory stosowano tutaj dachy jednospadowe, przykrywające nawy boczne, które i tak zasłaniałyby światło wpadające do galerii. W Amiens nawy boczne przykryto w partii chóru dachami dwuspadowymi.

Niezwykłą jasność katedra zawdzięcza nie tylko przeszkleniu kondygnacji tryforiów, ale także… pozbawieniu w ciągu późniejszych dziejów witraży, pierwotnie wypełniających okna. Postać monarchy na jednym z nielicznych zachowanych fragmentów.

Widok na sklepienie ponad północnym ramieniem transeptu.

Widok katedry od wschodu. Warto zwrócić uwagę na wykończenie strefy ponad oknami nawy głównej. Inaczej niż w Reims gdzie wieńczą ją “balustrady”, a właściwie attyki (attyki w gotyku się przecież zdarzają), tutaj poszarpały ją wimpergi i pinakle. Oba elementy – wimpergi i doświetlenie kondygnacji tryforiów, przejmie później najbardziej francuska katedra Niemiec – Kolonia.

Dekoracyjne rozwiązania wprowadzono też do elementów konstrukcyjnych. Łuki oporowe przepruto arkadami i maswerkami. Przypory ujęto w laskowania i pinakle.